
Kỹ năng đọc hiểu nhanh không có nghĩa là lướt mắt thật nhanh qua mọi dòng chữ. Đó là khả năng chọn đúng thứ cần đọc, đọc ở mức độ phù hợp và hiểu đủ để dùng được. Khi phải xử lý nhiều tài liệu cùng lúc, kỹ năng này giúp rút ngắn đáng kể thời gian nghiên cứu.
Bài này trình bày cách xác định mục tiêu đọc, đọc theo tầng, đặt câu hỏi, ghi chú gọn và luyện tập. Bạn có thể áp dụng cho bài báo khoa học, giáo trình hay báo cáo nghiên cứu.
Xác định mục tiêu trước khi đọc

Trước khi mở tài liệu, hãy tự hỏi: mình đọc để làm gì? Để nắm khái niệm, để tìm số liệu, để lấy ý cho bài viết hay để ôn thi? Mỗi mục tiêu cần một cách đọc khác nhau. Nếu chỉ cần số liệu, bạn không cần đọc kỹ phần lý thuyết dài.
Hãy viết mục tiêu ra giấy thành một hai câu hỏi cụ thể. Ví dụ: tác giả dùng phương pháp nào để khảo sát, và kết quả chính là gì? Khi có câu hỏi dẫn đường, mắt bạn tự động chú ý những đoạn có liên quan.
Đọc theo tầng: từ khung đến chi tiết

Tầng thứ nhất là đọc khung, tức xem nhanh tiêu đề, tóm tắt, mục lục, các đề mục và phần kết luận. Chỉ vài phút, bạn đã có bức tranh tổng quát và biết tài liệu có đáng đọc tiếp hay không. Nhiều khi bạn dừng ở đây vì đã có đủ thông tin cần.
Tầng thứ hai là đọc có chọn lọc: đọc câu đầu và câu cuối mỗi đoạn, nhìn bảng biểu, hình ảnh và chú thích. Những phần này chứa phần lớn thông tin quan trọng. Tầng thứ ba mới là đọc kỹ những đoạn trả lời đúng câu hỏi của bạn.
Kỹ năng đọc hiểu nhanh nằm ở chỗ biết chuyển tầng đúng lúc. Gặp đoạn khó nhưng không liên quan mục tiêu, bạn đọc lướt. Gặp đoạn then chốt, bạn chậm lại và đọc hai lần.
Đặt câu hỏi và dự đoán khi đọc

Đọc chủ động là đọc có đặt câu hỏi. Sau mỗi đề mục, hãy tự dự đoán tác giả sẽ nói gì tiếp theo, rồi kiểm tra lại. Cách này giữ đầu óc tập trung và giúp bạn nhớ lâu hơn. Nếu dự đoán sai, bạn đã học được điều mới.
Hãy thử biến mỗi tiêu đề thành một câu hỏi. Tiêu đề “Phương pháp nghiên cứu” trở thành “Tác giả đã nghiên cứu như thế nào?”. Khi đọc, bạn tìm câu trả lời.
Ghi chú gọn để nhớ

Đọc nhanh mà không ghi lại thì dễ quên. Hãy ghi ngắn gọn ngay trong lúc đọc: ý chính từng phần, con số quan trọng và những câu hỏi còn lại. Một trang ghi chú cho mười trang tài liệu là tỷ lệ hợp lý.
Bạn có thể dùng cách chia trang như trong bài phương pháp ghi chú Cornell để biến ghi chú thành công cụ ôn tập. Khi cần viết lại thành bản tóm tắt hoàn chỉnh, hãy xem bài cách đọc và tóm tắt một tiểu luận.
Những thói quen làm chậm tốc độ đọc
Một số thói quen khiến bạn đọc chậm mà không hiểu hơn. Thói quen đầu tiên là đọc thầm từng từ như đang đọc to. Thói quen thứ hai là quay lại đọc lại câu vừa đọc mà không cần thiết. Thói quen thứ ba là dừng lại tra từ ngay khi gặp chữ lạ, thay vì đọc tiếp để đoán nghĩa theo ngữ cảnh.
Để khắc phục, hãy tập đọc theo cụm từ thay vì từng từ. Dùng một tờ giấy hoặc ngón tay dẫn mắt có thể giúp. Đánh dấu từ lạ rồi tra một lượt sau. Tập vài phút mỗi ngày, bạn sẽ thấy khác biệt sau vài tuần.
Luyện tập đều đặn
Như mọi kỹ năng khác, đọc hiểu nhanh cần luyện tập. Hãy chọn mỗi ngày một bài báo hoặc một chương ngắn, đặt đồng hồ và thử đọc theo ba tầng. Sau khi đọc, viết ba câu tóm tắt rồi so với bản gốc. Tăng dần độ dài và độ khó.
Ghi lại thời gian và mức độ hiểu mỗi lần để theo dõi tiến bộ. Đừng chạy theo tốc độ mà bỏ qua hiểu. Đọc nhanh nhưng không dùng được thông tin nào thì chưa đạt mục tiêu của kỹ năng này.
Ví dụ luyện đọc một bài báo khoa học
Giả sử bạn có một bài báo mười hai trang. Mục tiêu: biết phương pháp và kết quả chính. Bước một, đọc tóm tắt và kết luận, mất ba phút. Bước hai, xem các bảng số liệu và đọc phần phương pháp, mất mười phút. Bước ba, ghi ba câu tóm tắt.
Tổng cộng khoảng mười lăm phút, thay vì cả tiếng đọc từ đầu. Nếu bài thật sự quan trọng, bạn quay lại đọc kỹ từng phần.
Hãy luyện cách này với những bài ngắn trước. Sau vài lần, bạn sẽ quen với cấu trúc phổ biến của bài khoa học: giới thiệu, phương pháp, kết quả, bàn luận. Biết cấu trúc, bạn đọc nhanh hơn rất nhiều.
Hãy xem thêm các bài trong chuyên mục Kỹ năng học tập để có thêm phương pháp học và nghiên cứu. Để tìm nguồn tài liệu học thuật đáng tin, bạn có thể bắt đầu từ Thư viện Quốc gia Việt Nam.