
Cách viết tài liệu tham khảo đúng chuẩn nghe có vẻ khô khan, nhưng đây là phần thể hiện sự nghiêm túc của cả bài nghiên cứu. Một danh mục gọn gàng giúp người chấm tin vào nguồn bạn dùng. Ngược lại, danh mục lộn xộn dễ khiến họ nghi ngờ cả phần nội dung.
Dưới đây là những nguyên tắc chung nhất, kèm cách ghi từng loại nguồn phổ biến. Hãy ưu tiên quy định riêng của khoa hoặc nhà trường nếu có, vì mỗi nơi có thể chọn một kiểu khác nhau.
Chọn một kiểu trích dẫn và giữ nhất quán

Có nhiều kiểu trích dẫn khác nhau. Một số nơi dùng kiểu tác giả – năm, ví dụ (Nguyễn, 2020). Một số nơi dùng số thứ tự trong ngoặc vuông, ví dụ [12]. Điều quan trọng nhất không phải bạn chọn kiểu nào, mà là bạn dùng đúng một kiểu từ đầu đến cuối.
Hãy hỏi giảng viên hoặc xem sổ tay của khoa trước khi bắt đầu viết. Nếu đổi kiểu giữa chừng, bạn sẽ phải sửa rất nhiều chỗ. Một số phần mềm quản lý tài liệu tham khảo giúp tự đổi kiểu, nhưng bạn vẫn cần kiểm tra lại kết quả.
Sắp xếp danh mục

Với kiểu tác giả – năm, danh mục thường xếp theo thứ tự chữ cái của tên tác giả. Với người Việt, nhiều nơi xếp theo tên, không theo họ. Với người nước ngoài, xếp theo họ. Hãy xem quy định của nơi bạn nộp để chọn đúng.
Với kiểu số thứ tự, danh mục xếp theo thứ tự xuất hiện trong bài. Cách này đòi hỏi bạn đánh số cẩn thận khi viết. Nhiều bạn chia danh mục thành các nhóm như tài liệu tiếng Việt, tiếng Anh và tài liệu trực tuyến; hãy làm vậy nếu nơi bạn nộp yêu cầu.
Cách ghi từng loại nguồn

Với sách, thông tin cần có gồm tác giả, năm xuất bản, tên sách, lần xuất bản nếu có, nhà xuất bản và nơi xuất bản. Tên sách thường được in nghiêng. Nếu sách có nhiều tác giả, hãy ghi đủ theo quy định về số tác giả tối đa.
Với bài báo khoa học, cần có tác giả, năm, tên bài, tên tạp chí, tập, số và số trang. Nếu bài có mã định danh số, bạn nên ghi thêm. Với luận văn hoặc luận án, ghi thêm loại công trình và tên cơ sở đào tạo.
Với trang web, cần có tác giả hoặc tổ chức, năm đăng nếu có, tên trang hoặc bài, địa chỉ và ngày bạn truy cập. Ngày truy cập quan trọng vì nội dung trực tuyến có thể thay đổi. Hãy ưu tiên nguồn chính thức như trang của cơ quan, tổ chức, ví dụ Bộ Giáo dục và Đào tạo khi cần dẫn văn bản quy định.
Với văn bản pháp luật, ghi số hiệu, trích yếu, cơ quan ban hành và ngày ban hành. Chỉ cần ghi sai số hiệu, người đọc sẽ không thể tìm lại được văn bản đó.
Khớp trích dẫn trong bài với danh mục

Mỗi nguồn xuất hiện trong bài phải có trong danh mục, và mỗi nguồn trong danh mục phải được dùng trong bài. Trước khi nộp, hãy đối chiếu hai chiều. Nhiều người thường in bài ra, đánh dấu từng trích dẫn rồi tick vào danh mục tương ứng.
Khi trích nguyên văn, đặt trong ngoặc kép và ghi số trang. Khi diễn đạt lại, vẫn phải ghi nguồn. Việc chỉ đổi vài từ rồi bỏ nguồn đi có thể bị xem là đạo văn. Bạn có thể tham khảo thêm cách tìm và chọn luận văn tham khảo ngay từ đầu bài viết.
Lỗi dễ bị trừ điểm
Lỗi hay gặp là ghi thiếu thông tin, ví dụ thiếu năm hoặc thiếu nhà xuất bản. Ví dụ, ghi “Nguyễn Văn A. Giáo trình kinh tế vi mô” là thiếu năm và nhà xuất bản. Lỗi thứ hai là không thống nhất, chỗ in nghiêng chỗ không, chỗ viết tắt chỗ viết đầy đủ. Lỗi thứ ba là trích dẫn lại qua nguồn trung gian nhưng lại ghi như thể đã đọc trực tiếp.
Một lỗi nữa là danh mục quá dài so với nội dung. Liệt kê nhiều nguồn chưa từng đọc không làm bài tốt hơn, và có thể bị hỏi vặn khi bảo vệ. Chỉ nên ghi những nguồn thực sự đã sử dụng.
Mẹo thực hành cách viết tài liệu tham khảo
Để cách viết tài liệu tham khảo trở thành thói quen, hãy lập danh mục ngay từ ngày đầu làm đề tài. Mỗi khi đọc xong một nguồn, thêm ngay một dòng vào danh mục theo đúng kiểu đã chọn. Cuối cùng, bạn chỉ cần sắp xếp và soát lại.
Một mẹo khác là dùng chung một tệp ghi chú cho tất cả nguồn. Mỗi dòng ghi đủ thông tin cần thiết cho cả ba loại nguồn: sách, bài báo và trang web. Khi nắm vững cách viết cho từng loại, bạn sẽ không còn mất hàng giờ để sửa danh mục vào phút cuối.
Bạn cũng nên nhờ một người bạn đọc chéo danh mục của mình. Người khác dễ phát hiện chỗ thiếu dấu chấm, thiếu năm hoặc lệch kiểu. Các bài khác trong chuyên mục Luận văn – Tiểu luận cũng có thêm hướng dẫn liên quan để bạn tham khảo.
Khi bắt đầu một đồ án lớn, hãy xem thêm cách chuẩn bị đồ án tốt nghiệp để biết nên làm phần tài liệu ở thời điểm nào. Dành một chút công sức đều đặn cho danh mục tham khảo, bạn sẽ không phải vật lộn với nó vào phút cuối.